İçeriğe geçAv. Mert Sümbül Hukuk Bürosu

Alan 08

İrade Sakatlığı Davaları

Hata, hile, korkutma ve ehliyetsizlik iddialarıyla sözleşmelerin ve devirlerin geçersizliği.

Bu alanda görülen işler

  • Hata sebebiyle iptal
  • Hile ve aldatma iddiaları
  • Korkutma (ikrah) halleri
  • Ehliyetsizlik iddiası
  • Aşırı yararlanma (gabin)
  • Vekâlet görevinin kötüye kullanılması
Randevu alın

Sakatlanan irade

Bir sözleşme, taraflardan birinin iradesi hata, hile ya da korkutma etkisiyle oluşmuşsa iptal edilebilir. Burada sözleşme baştan yok sayılmaz; iptal hakkı kullanılana kadar geçerliliğini korur.

Bu davaların ortak zorluğu, iç dünyaya ilişkin bir olgunun dış delillerle ispat edilmesidir.

Hata

Her yanılma iptal sebebi değildir. Yanılmanın esaslı olması, yani sözleşmenin temelini oluşturan bir noktada bulunması gerekir (TBK m.30, m.31). Taşınmazın niteliğinde ya da miktarında yanılma tipik örnektir.

Sadece saikte (beklentide) yanılma kural olarak yeterli değildir; karşı tarafça bilinen ve sözleşmenin temeli yapılmış olması gerekir (TBK m.32).

Hile

Hilede, karşı taraf kasıtlı davranışıyla yanıltır (TBK m.36). Susma da hile sayılabilir: açıklanması gereken bir durumun gizlenmesi bu kapsamdadır.

Taşınmaz satışında imar durumunun, üzerindeki şerhlerin ya da yapı kusurlarının gizlenmesi, uygulamada sık görülen hile iddialarıdır. Hile üçüncü bir kişiden geliyorsa, karşı tarafın bunu bilmesi ya da bilmesi gerekmesi aranır.

Korkutma

Taraflardan biri, kendisinin ya da yakınlarının hayatı, sağlığı, malvarlığı veya onuru bakımından ağır ve yakın bir tehlike oluşturan bir korkutma altında sözleşme yapmışsa sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.37). Korkutmanın karşı taraftan ya da üçüncü kişiden gelmesi sonucu değiştirmez.

Bir hakkın kullanılacağının bildirilmesi, örneğin icra takibi yapılacağının söylenmesi, kural olarak korkutma sayılmaz; ancak bu yolla aşırı bir menfaat elde edilmişse durum değişir.

Aşırı yararlanma

Edimler arasında açık bir oransızlık varsa ve bu oransızlık zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılarak oluşmuşsa, zarar gören sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir ya da sözleşmenin oransızlığın giderilerek korunmasını isteyebilir (TBK m.28).

Ehliyetsizlik

İşlem tarihinde ayırt etme gücüne sahip olmayan kişinin yaptığı sözleşme baştan geçersizdir (TMK m.15). İleri yaş, demans, ağır hastalık ya da yoğun ilaç kullanımı gibi haller bu iddianın dayanağı olur.

Bu dosyalarda sağlık kayıtları, hastane raporları ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir; mahkeme çoğu zaman adli tıp incelemesine başvurur.

İptal nasıl kullanılır, sonucu ne olur

İptal hakkı, karşı tarafa yöneltilen bir beyanla kullanılır; ayrıca dava açılması her zaman şart değildir. Ancak uygulamada beyan çoğu zaman yazılı bir ihtarla yapılır ve verilenlerin iadesi ya da tapu kaydının düzeltilmesi için dava açılır.

İptal edilen sözleşme baştan geçersiz sayılır. Taraflar birbirlerine verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri ister; taşınmaz devredilmişse tapu iptali ve tescil davası gündeme gelir. Yanılmada, yanılan taraf kusurluysa karşı tarafın uğradığı zararı tazmin etmesi gerekebilir (TBK m.35).

Süreç adım adım

  1. Olayın kronolojisi: Sözleşmenin hangi koşullarda yapıldığı, yanılmanın ya da korkutmanın ne zaman öğrenildiği tarihleriyle çıkarılır.
  2. Delillerin korunması: Yazışmalar, mesajlar, ilan metinleri, sağlık kayıtları ve tanık bilgileri toplanır.
  3. Hukuki sebebin seçimi: Hata, hile, korkutma, aşırı yararlanma ya da ehliyetsizlik; her birinin süresi ve ispatı farklıdır.
  4. İptal beyanı: Süre içinde karşı tarafa yazılı bildirim yapılır.
  5. Dava ve tedbir: Gerekirse iade ya da tapu iptali davası açılır; taşınmazın el değiştirmemesi için tedbir istenir.

Hazırlanması gereken belgeler

  • Sözleşme ya da devir işlemine ait belgeler, tapu kayıtları
  • Sözleşme öncesi ve sonrası yazışmalar, ilan ve tanıtım metinleri
  • Bedelin ödendiğini ve tutarını gösteren banka kayıtları
  • Malın işlem tarihindeki değerini gösteren belgeler
  • Ehliyetsizlik iddiasında sağlık raporları, epikrizler ve ilaç kayıtları
  • Olaylara tanık olan kişilerin bilgileri

Süre ve ispat

Hata, hile ve korkutmada iptal hakkı, durumun öğrenilmesinden ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalkmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m.39). Bu süre geçtikten sonra sözleşme geçerli hale gelir.

Aşırı yararlanmada süre, düşüncesizlik ya da deneyimsizliğin öğrenilmesinden veya zor durumun ortadan kalkmasından itibaren bir yıl ve her halde sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıldır (TBK m.28). Ehliyetsizlik iddiasında ise böyle bir süre sınırı yoktur. Bu nedenle dava açılmadan önce hangi hukuki sebebin öne alınacağı dikkatle belirlenmelidir.

Sık yapılan hatalar

  • Bir yıllık süreyi, "dava açınca kullanılır" düşüncesiyle kaçırmak
  • Durumu öğrendikten sonra sözleşmeyi uygulamaya devam etmek; bu davranış iptal hakkından vazgeçme olarak yorumlanabilir
  • Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtlarını geç istemek; bazı kayıtlara ulaşmak zaman alır
  • Taşınmaz üçüncü kişiye devredilmeden önce tedbir istememek
  • Tek bir hukuki sebebe dayanıp diğerlerini kademeli olarak ileri sürmemek

Diğer çalışma alanları

Tapu İptal ve Tescil DavalarıGayrimenkul Hukukuİcra Hukukundan Doğan DavalarSpor Hukukuİcra ve İflas HukukuTüm alanlar

Randevu talep edin

İrade Sakatlığı Davaları kapsamındaki durumunuzu ve elinizdeki belgeleri paylaşın; izlenebilecek yolları görüşmede birlikte değerlendirelim.